Bir uzmana gitmek isteyip son anda vazgeçen çok kişi vardır. Randevu alınır, sonra ertelenir. Çoğu zaman bunun arkasında tanı almaktan duyulan korku yatar. Bu korku zayıflık ya da abartı değildir; belirsizliğe, yargılanmaya ve geleceğe dair kaygılara verilen insani bir tepkidir.
Korku Nereden Besleniyor?
İlk kaynak damgalanma endişesidir. Kişi, tanının kendisini çevresinde farklı bir yere koyacağını, işte ya da ailede “sorunlu” görüleceğini düşünür. İkinci kaynak, tanıyı kalıcı bir kimlik gibi algılamaktır. Oysa tanı, o andaki belirtilerin düzenli bir tarifidir; kişiliğin ya da değerin tarifi değildir. Üçüncü kaynak ise bilinmeyendir. Ne soracaklarını, sonucun ne anlama geleceğini, ilaç ya da uzun süreli tedavi gerekip gerekmediğini bilmemek zihni en kötü senaryolara götürür.
Tanının Aslında Ne İşe Yaradığı
Tanı, yaşanan zorluğa isim verir ve bu çoğu kişiye rahatlama sağlar. Yıllardır “neden böyleyim” diye soran biri, belirtilerinin bilinen bir örüntüye uyduğunu öğrendiğinde yalnız olmadığını fark edebilir. Ayrıca tanı, hangi yöntemlerin işe yarama ihtimalinin yüksek olduğunu belirlemeye yardım eder. Bununla birlikte değerlendirme tek görüşmelik bir etiketleme işi değildir; ruh sağlığı uzmanı çoğu zaman birkaç görüşme boyunca öykünüzü, günlük işleyişinizi ve belirtilerin süresini dinleyerek ilerler. Gerekirse farklı bir görüş de alınabilir.
Değerlendirmeye Hazırlanmak İçin Yapılabilecekler
Görüşmeden önce yaşadıklarınızı kısa notlar halinde yazın: belirtilerin ne zaman başladığı, hangi durumlarda arttığı, uykuyu, iş yaşamını ve ilişkileri nasıl etkilediği. Bu notlar kaygıdan dolayı unutabileceğiniz ayrıntıları korur. Aklınızdaki soruları da hazırlayın; örneğin tanının neye dayandığını, seçeneklerin neler olduğunu ve gizlilik sınırlarını sorabilirsiniz. Görüşmede her şeyi ilk seansta anlatmak zorunda değilsiniz, rahat olduğunuz hızda ilerlemeniz yeterlidir. Güvendiğiniz biriyle gitmek ya da sonrasında konuşmak da yükü hafifletir.
Tanı Sonrasında Neler Değişir, Neler Değişmez?
Tanı almak sizi bir gecede farklı biri yapmaz; yalnızca elinizdeki bilgiyi artırır. Tedavi planı birlikte kurulur ve süreç boyunca görüşlerinizi söyleme, soru sorma, gerekirse yöntemi yeniden konuşma hakkınız vardır. Bilgi paylaşımı da sizin kontrolünüzdedir; kimseye anlatmak zorunda değilsiniz. Tanıya katılmadığınızı ya da kafanızın karıştığını hissederseniz bunu uzmanla açıkça konuşun.
Korkuyla gitmek, gitmemek için bir neden değildir. İlk adımı atmak çoğu zaman beklenenden daha sakin geçer ve sonraki adımları netleştirir. Belirtileriniz günlük yaşamınızı zorluyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak, kendinize verebileceğiniz somut bir destektir.